اقتصاد
محيط زيست يکي از پايههاي اساسي توسعه پايدار بهشمار ميرود که نقشي تاثيرگذار
در کشور دارد و لذا هر فعاليت زيستمحيطي که در کشور انجام ميشود، به نوعي فعاليت
اقتصادي در آن دخيل است.
بر اين اساس اگر بخواهيم شرايط اقتصادي مطلوبي
داشته باشيم، بايد شاخصهاي زيست محيطيمان بالا برود و بالعکس زماني شاخص اقتصادي
ما بالا ميرود که اقتصاد خوب و بههمراه آن رفاه اجتماعي خوبي داشته باشيم.
در عين حال علاوه بر موارد اشاره شده توسعه
پايدار نياز به آموزش در تمام ردههاي مختلف در کشور دارد که بايد اين موضوع در
سيستم آموزشي مديران و افراد تاثيرگذار لحاظ شود.
تا زمانيکه
نگاه ما مبتني بر توسعه پايدار نباشد و سه ضلع محيط اقتصادي، اجتماعي و زيستمحيطي
در کنار يکديگر قرار نگيرند، اين موضوع نهادينه نخواهد شد.
بر اين اساس در زمينه چگونگي رابطه اقتصاد و
محيط زيست گفتوگويي را با محمدهادي حيدرزاده، مشاور محيط زيست شهرداری تهران
انجام دادهايم که ماحصل آن را در ادامه ميخوانيد:
تهران در دهه اخیر با مسائل و معضلات متعددی مواجه
شده است که شماری از آنها در سطح جهانی دامنگیر بسیاری از کلانشهرهاست. معضلاتی
مانند افزایش آلودگی زیستمحیطی و تخریب منابع طبیعی شهر و پیرامون آن، محدود بودن
ظرفیتهای شهر در برابر رشد دائمی جمعیت که ابعادی نگرانکننده یافته است. معضل
بیکاری و لزوم توزیع عادلانه ثروت و امکانات شهر، گسترش آزاردهنده ناهنجاریهای
اجتماعی که آشکارا کیان اجتماع را تهدید میکند و بسیاری از مسائل خرد و کلان و
آشکار و نهان دیگر. این معضلات جدی، همگی عوامل ناپایداریاند و امروز دستیابی به
الگوی توسعه شهری پایدار به مثابه تقدم نخستین، پیشروی مدیریت شهری در
کلانشهرهایی همچون تهران قرار دارد.
اگرچه تعریف واحدی برای «توسعه پایدار» وجود ندارد
و تعدد تعریفهای مطرح نیز بیش از آن است که بتوان از همه آنها یاد کرد، ولی تمام
این تعریفها در یک وجه اصلی و اساسی اتفاق نظر دارند که همانا پایداری ظرفیتهای
حیاتی انسان در کره زمین است. به عبارت دیگر، توسعه پایدار در جستوجوی یافتن راههایی
است که انسان بدون تخریب ظرفیتهای فضای زیستی خود (در همه ابعاد) نیازهای فعلیاش
را برآورده میکند.
از این رو مفهوم پایداری، در محورهای متعددی قابل
بررسی است. پایداری زیستمحیطی مهمترین این محورهاست، ولی در ترسیم الگوی توسعه
پایدار شهر، محورهای دیگری چون پایداری کالبدی، پایداری اقتصادی و پایداری اجتماعی
و فرهنگی نیز نقش راهبردی دارند. پایداری کلانشهر تهران در هر یک از این محورها،
مستلزم تجهیز منابع و سازوکارهای مدیریتی متفاوت با امروز است. آینده تهران در گرو
کشف استعدادها و استفاده از توانمندیهای شهر، توسعه انسانی و فعالسازی نیروی
انسان جوان آن، بهرهگیری از منابع مالی بالقوه ناشناخته و در نهایت ایفای نقش این
کلانشهر در عرصه جهانی و گشایش به سوی دنیای خارج بهویژه حوزههای همجوار است.
با توجه به آنچه گفته شد، میزگرد این شماره گسترش
صنعت به موضوع «بنیادهای توسعه پایدار» پرداخته و با حضور مهندس علیرضا فدایی،
مدیرکل توسعه پایدار سازمان حفاظت محیط زیست، مهندس سیدمحمد مجابی قائممقام مرکز
مطالعات و تحقیقات شهرداری، مهندس شیرین ابوالقاسمی مشاور محیط زیست استان تهران،
دکتر حمید گشتاسب مدیر پژوهش علمی آموزشکده حفاظت محیط زیست و دکتر احمد طالبی عضو
هیات علمی آموزشکده حفاظت محیط زیست برگزار شده که نظرات آنها را در ادامه میخوانید.
زندگي شهري و ادغام آن با تكنولوژي و نيازهاي امروز انسان
ها استفاده از محصولات مصنوعي را افزايش داده به همين دليل يكي از مواد مصنوعي كه توليد آن در انواع و
كاربردهاي مختلف روز به روز در حال افزايش است، پلاستيك و تركيبات پلاستيكي است.
اطرافمان پر از پلاستيك شده
، به هر نقطهاي كه ميرويم حتي گاهي اوقات در دل طبيعت اين ماده به عنوان نشانهاي از حضور بشر در آنجا بر جاي
مانده است و مشكلاتي را نيز
با خود به ارمغان آورده كه
بارزترين آنها آلودگيهاي بصري و زيست محيطي و خسارتهاي جبرانناپذير بر آب، خاك،
هوا و جانداران است ازدياد مصرف اين ماده طي دو دهه اخير بهطور فزايندهاي در
جهان محسوس است. براساس برآوردهاي صورت گرفته همه ساله بيش از يكصد ميليون تن
پلاستيك در دنيا توليد ميشود. علت آن نيز توسعه صنايع پتروشيمي و نفت و تغيير در
الگوهاي مصرف بشر است. كشور ما نيز به لحاظ داشتن منابع نفتي و توليدات پتروشيمي
فراوان، يكي از عمده توليدكنندگان مواد پلاستيكي به شمار ميرود. پلاستيك كه يكي
از بهترين مصنوعات بشري محسوب ميشود هم اكنون به معضل بزرگي براي محيط زيست و بشر
امروزي تبديل شده و از عمدهترين آلايندهای محيط زيست بشمار مي رود .
براين اساس چون
ماده اوليه پلاستيك ها از نفت و مواد پتروشيمي تهيه مي شود به معضل بزرگي براي
محيط زيست و بشر امروزي تبديل شده و از عمدهترين آلايندهای محيط زيست بشمار مي
رود .
براي حل اين مشكل دانشمندان پلاستيك هايي را توليد كرده اند
كه ماده اوليه آن از نشاسته غلات است و با گذشت زمان به سادگي توسط فعاليت موجودات
زنده به ريز واحدهاي سازنده خود تجزيه شده و در محيط باقي نميماند. لذا در فرايند ساخت پلاستيكهاي
زيست تخريبپذير توليد پليمرهاي زيستي نقش بسزايي دارد.
بنابر این گفت و گویی را در زمينه اهميت توليد پلاستيك هاي زيستي با رمضان علي صادق زاده
معاون توسعه صنايع پيش رفته سازمان گسترش و نو
سازي و حسن اصيليان
معاون محيط زيست انساني سازمان محيط زيست انجام داد ایم که در ادامه می خوانید :
توسعه پايدار يا Sustainable Development در حقيقت ايجاد
تعادل ميان توسعه صنعتی و حفظ محيط زيست است.
در سال 1980 براي نخستين بار نام
توسعه پايدار در گزارش سازمان جهاني حفاظت از منابع طبيعي (IUCN) به
میان آمد. اين سازمان در گزارش خود با نام استراتژي حفظ منابع طبيعي اين اصطلاح را براي توصيف وضعيتي به كار برد كه توسعه نه
تنها براي طبيعت مضر نيست، بلكه به ياري آن هم ميآيد.
پايداري ميتواند چهار جنبه پايداري منابع طبيعي، پايداري سياسي، پايداري
اجتماعي و پايداري اقتصادي داشته باشد.
در حقيقت توسعه پايدار تنها بر جنبه زيست محيطي تمركز ندارد بلكه به جنبههاي
اجتماعي و اقتصادي آن هم توجه ميكند. توسعه پايدار محل تلاقي جامعه، اقتصاد و محيط
زيست است.
در اين
باره گفت و گويي را با مهندس فدايي مدیر کل توسعه پایدار و بوم شناخت و اقتصاد سازمان محیط زیست انجام داده ایم كه ماحصل آن در
ادامه مي آيد .
مفهوم توسعه پایدار
توسعه پایدار موضوعی اساسی است که هم در دنیا به آن توجه خاص و ویژه ای می شود
و هم در کشور ما مورد توجه و تفسیر قرار گرفته است.
تعریف توسعه پایدار با اشاره به اصل 50 قانون اساسی که شاید یکی از مترقی ترین
اصول قانونی در رابطه با حفظ محیط زیست است معنا پيدا می کند. این اصل اساسی توسط افراد علاقمند
به حفظ محیط زیست وکارشناسان مربوطه تدوین شده است.
اصل 50 قانون اساسی بر این مبنا است: حفاظت
محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در آن حیات اجتماعی روبه رشدی داشته باشند
وظیفه عمومی تلقی می گردد از این رو فعالیت های اقتصادی و غیر آن برای آلودگی محیط
زیست ویا تخریب آن ممنوع است .
بنابر این قانون، نظام جمهوری اسلامی برای مردم و سلامت انها والبته محیط
زندگی ایشان اهمیت زیادی قائل است.
بحث توسعه پایدار یک مقوله جدید در کشور ما ست که به نظر می رسد هنوز به آن در
غالب لوکس نگاه
می شود و ویژگی های خاص آن یا اثرات کاربردی توسعه پایدار هنوز مد نظر قرار نگرفته
است.
ما تعاریف متعددی را در زمینه توسعه پایدار در سطح بین المللی و داخلی داریم .
اما آنچه که در جمع همه تعاریف می توانیم به آن استناد کنیم این است که : توسعه
پایدار نوعی از توسعه است که نیاز نسل امروز رابدون به خطر انداختن فرصت های آن
برای تامین نیاز نسل های آینده ارضاء کند.
بر اساس این تعریف ما حق نداریم به هر شکلی که می خواهیم از منابع طبیعی استفاده
های بی حد و حصرکنیم. منابع طبیعی خدادادی و متعلق به همه انسان ها ست
و در طول تاریخ در گذشته، حال و آینده بایستی از اين منابع استفاده بهینه شود.
